Δευτέρα, 26 Σεπτεμβρίου 2016

Το ναυάγιο, Γιώργου Γιαννόπουλου

Υπάρχει κάτι το συντριπτικά ποιητικό στη θέα ενός ναυαγίου. Είναι η αντίθεση των εικόνων που τροφοδοτεί και υπενθυμίζει τη δύναμη και την αγριάδα που συγκροτεί καμμιά φορά την ομορφιά. Είναι η ολική καταστροφή του ανθρώπινου μόχθου, τα συντρίμμια και τα χαλάσματα της ανθρώπινης παρουσίας και έπειτα ο χρόνος μετά την καταστροφή, η κίνηση και η επινοητικότητα, οι λύσεις της ίδιας της ζωής, στη φυσική της εκδοχή, η ίδια η δημιουργία, ο μηχανισμός της ζωής που αναλαμβάνει ως διάδοχη κατάσταση πάνω στην πραγματικότητα του θανάτου. Ο θαλάσσιος κόσμος έρχεται να κατοικήσει και να δώσει ζωή στα συντρίμμια και στα ναυάγια των ανθρώπων.
   Την ένταση και την αμφισημία της εικόνας ενός ναυαγίου ενισχύουν και συντονίζουν οι δομικές αντιφάσεις που συγκροτούν την πρόσληψη και τη συνείδηση. Στη γλώσσα, για παράδειγμα, το γαλάζιο και οι εκδοχές του συνδέονται άμεσα με το σκηνή του ναυαγίου. Κι όμως η σιωπή των υδάτων είναι διάφανη και το χρώμα έχει να κάνει με το  φως, με το καθρέφτισμα του ουρανού.
   Οι αντινομίες του λόγου δεν αποτρέπουν βέβαια τα έργα των ανθρώπων, δηλαδή την ιστορία της ταξικής βίας, από το να εκδηλώνεται στην πιο συντριπτική, μακάβρια και υβριστική της εκδοχή. Εδώ το σχήμα λόγου λειτουργεί ως προανάκρουσμα για την πορεία προς τον αφανισμό ενός ολόκληρου πολιτισμού. Αν το Vasa1 και ο Τιτανικός δηλώνουν δύο άκρα στις εκδοχές των ναυαγίων της ανθρώπινης αλαζονείας, ο φρικτός θάνατος στην άβυσσο του Ατλαντικού Ωκεανού στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου των πληρωμάτων περισσότερων από 4500 σκαφών που σχημάτιζαν τις νηοπομπές από τις ΗΠΑ στην πολιορκημένη από τους Γερμανούς Μεγάλη Βρετανία αποτελεί ένα μόνο από τα φρικτά επεισόδια στο σφαγείο των παγκόσμιων πολέμων, όπου η καταστροφή και το ναυάγιο του αντιπάλου γίνεται ύψιστος σκοπός. Δράστες αυτών των «ηρωϊκών πράξεων» τα πληρώματα των γερμανικών υποβρυχίων Uboat του ναυάρχου Ντένιτς2 που χρίστηκε διάδοχος του Χίτλερ στο ναυάγιο του Τρίτου Ράιχ που θα διαρκούσε 1000 χρόνια. Οι νεαροίι που έπνιγαν τους συνομήλικούς τους ναυτικούς στα παγωμένα νερά του Ατλαντικού είχαν τη φήμη του ήρωα και του ευγενικού πολεμιστή σύμφωνα με την χαρακτηριστική στρέβλωση των συνειδήσεων που σε περιόδους πολέμου θεωρεί τους αδίστακτους εγκληματίες «ήρωες» της πατρίδας.
   Στο ναυάγιο αυτό της ανθρώπινης συνείδησης υπάρχουν ωστόσο πράξεις ―συχνά βυθισμένες στη λήθη της συγκυρίας— που αποτελούν ελπίδα φωτός. Στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στην Ολλανδία δύο εργάτες του Άμστερνταμ, ο οδοκαθαριστής Jan Pick3 και ο Willem Kraan, μέλη του Oλλανδικού Κομμουνιστικού Κόμματος, παρακίνησαν του πολίτες της ολλανδικής πρωτεύουσας σε γενική απεργία εναντία στον εκτοπισμό των Εβραίων συμπολιτών τους στα στρατόπεδα θανάτου. Πρόκειται για μια σπουδαία, μοναδικής ιστορικής σημασίας, πράξης συλλογικής αντίστασης και κοινωνικής αλληλεγγύης σε κατεχόμενη από τα ναζιστικά στρατεύματα πόλη της Ευρώπης φωτεινό παράδειγμα στο ναυάγιο του πολέμου και της ταξικής βίας.
   Στις μέρες μας το πρόσφατο παρελθόν μοιάζει με μακρινές ιστορίες. Κι όμως η βία των πολέμων, η μεθοδευμένη και συστηματική εκδήλωση της ισχύος των κυρίαρχων τάξεων φανερώνουν ότι η διατήρηση της εξουσίας τους θέτει σε άμεσο κίνδυνο τον πολιτισμό. Η ανεπανόρθωτη οικολογική καταστροφή των θαλασσών του Ειρηνικού, πεδίο δοκιμής του πυρηνικού οπλοστασίου της Γαλλίας στην Πολυνησία, ο εφιάλτης της Φουκουσίμα, η έναντι αμοιβής δισεκατομμυρίων καταβύθιση σκαφών μετοξικά και πυρηνικά απόβλητα ευρωπαϊκών εταιριών στα νερά της νότιας Αδριατικής από την ιταλική Μαφία, η καταστροφή των χημικών της Συρίας από το ναυτικό των ΗΠΑ στη θάλασσα νοτίως της Κρήτης αποτελούν στιγμιότυπα ενός δράματος που μας παραπέμπει στα αδιέξοδα και στο ναυάγιο ενός ολόκληρου πολιτισμού, ενός τρόπου παραγωγής.
   «Tι κάνεις όταν δεις έναν άνθρωπο να πνίγεται στα νερά», θα αναρωτηθεί από το πρόσφατο παρελθόν, ο Jan Pick. «Δεν ρωτάς αν τα νερά είναι καθαρά ή όχι. Βουτάς να τον σώσεις γιατί απλώς δεν υπάρχει άλλη επιλογή»4.
   Πως απαντούν οι σύγχρονες κοινωνίες στο δράμα των ανθρώπων που πνίγονται; Πως αντέδρασε ο πολιτισμένος κόσμος στα πνιγμένα παιδιά των προσφύγων στα νερά της Μεσογείου;
   Το γεγονός ότι οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιλέγουν να στείλουν συμβολικό μήνυμα στους καιρούς της κρίσης ―την οποία οι ίδιοι προκάλεσαν και κυνικά επιχειρούν να αξιοποιήσουν― από τις πλατφόρμες των πυρηνοκίνητων αεροπλανοφόρων τους αποκαλύπτει ότι δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν το ναυάγιο της πολιτικής τους5. Μιας πολιτικής που έσπειρε τον όλεθρο και την καταστροφή τώρα θερίζει θύελλες είτε με μορφή των αντιδραστικών κινημάτων όπως αυτό του φονταμενταλισμού είτε με την ανησυχητική άνοδο της ακροδεξιάς στην Ευρώπη6.
   Ιστορία διδάσκει. Μόνον οι κοινωνικοί αγώνες, η εκδήλωση της ταξικής αλληλεγγύης των καταπιεσμένων και η δημιουργία πολιτικών οργάνων που υπερασπίζονται τα ζωτικά τους συμφέροντα, τη ζωή, την αξιοπρέπεια και την ελπίδα της συντριπτικής πλειοψηφίας των πολιτών του κόσμου μπορεί να μας προφυλάξει από το διαγραφόμενο ναυάγιο ενός ολόκληρου πολιτισμού. Ωστόσο η σπουδαία δράση των ταπεινών Jan Pick και Willem Kraan αποτελεί παράδειγμα αλληλεγγύης. Πράξεις σαν αυτές διέσωσαν τις αξίες του ανθρωπισμού από τις καταιγίδες και τα τρομακτικά ναυάγια του περασμένου αιώνα των δύο παγκοσμίων πολέμου, της ατομικής βόμβας και των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης.
   Στους ταραγμένους καιρούς που διανύουμε, της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, των πολέμων, των προσφύγων, των διωκόμενων και κατατρεγμένων της γης, της αναβίωσης του φασισμού και της αντίδρασης το αίτημα του ανθρωπισμού παραμένει κρίσιμο..




1. Πολεμικό σκάφος του σουηδικού ναυτικού μήκους 300 μέτρων που κατασκευάστηκε από ιδιώτες Ολλανδούς την περίοδο των ιμπεραλιστικών βλέψεων της Σουηδίας τον 17ο αιώνα. Το σκάφος βυθίστηκε αμέσως μετά την καθέλκυσή του λόγω των κατασκευαστικών ατασταλιών του Ολλανδού ναυπηγού, του υπερβολικού βάρους των κανονιών του και της πολυκύμαντης διακόσμησής του που αποσκοπούσε στο να εξυμνεί τον φιλόδοξο σουηδό βασιλιά Γουσταύο Αδόλφο τον Μέγα (Gustav Adolf den Store) (1594-1632) που θεωρούσε τον εαυτό του στρατιωτική ιδιοφυία.
2. Karl Dönitz, 1891-1980. Γερμανός ναύαρχος διάδοχος του Χίτλερ. Ως αιχμάλωτος αξιωματικός υποβρυχίων των Άγγλων στον Α΄. Π. Πόλεμο επεξεργάστηκε την τακτική Rudeltaktik γνωστή ως «αγέλη των λύκων». Δικάστηκε για εγκλήματα πολέμου στη Νυρεμβέργη και μετά από 10 χρόνια φυλάκισης έζησε ήσυχα σε χωριό κοντά στο Αμβουργο όπου και πέθανε.
3. Με το σύνθημα «Αυτά τα πογκρόμ αποτελούν επίθεση στην εργατική τάξη: Απεργία, απεργία, απεργία», βιομηχανικοί εργάτες, υπάλληλοι  και δημόσιοι υπάλληλοι απάντησαν στο κάλεσμα και κατέβηκαν στους δρόμους. Ήταν μια πρωτοφανής και αδιανόητη εκδήλωση κοινωνικής αλληλεγγύης σε κατεχέμενη από ναζιστικά στρατεύματα χώρα. Η απεργία επεκτάθηκε και σε γειτονικές πόλεις στο Hilvesum, Zaandam, Haarlem και στην Ουτρέχτη. Η απεργία αντιμετωπίστηκε με σκληρή αιματηρή καταστολή.Βλ.:Αd Van Liempt, Hitler’s bounty hunters. The Betrayal of the Jews, εκδ. Berg, Οxford-New York, 2005.
4. Βλ. The World at War, Occupation, αφηγ: Laurence Olivier, σκηνοθεσία Michael Darlow, παραγωγή: Jeremy Isaacs, κείμενο Charles Bloomberg, παραγωγή BBC 1973.
5. Emma Sky, Τhe Unraveling: High Hopes and Missed Opportunities in Iraq (2015)
6. Βλ. Η Εφημερίδα των Συντακτών, 3-4 Σεπτεμβρίου 2016. 



Ο πίνακας έργο του Grace Henry (Aberdeen 1868- Dublin 1953). Σούρουπο στο Achill, λάδια σε καμβά 58.5x49.5cm. Εθνική Πινακοθήκη Δουβλίνο.

Παρασκευή, 23 Σεπτεμβρίου 2016

Μέρες που δεν θα ξαναρθούν, Murat Yalçın

Kάθε συγγραφέας έχει δύο χώρες, τη μία όπου είναι το σπίτι του, η πατρίδα του, και την άλλη όπου ζει. Δύο χώρες και, για μένα, δύο πλανήτες, δύο ήλιοι και δύο φεγγάρια.
   Μικρό ταξίδι στο κέντρο της γης μου —είναι καιρός πια να ανασκαλέψω στη μνήμη μου μερικές θύμησες από την πρώτη χώρα, τη χώρα του καλοκαιριού, τον όμορφο κόσμο που χάθηκε μέσα στα όνειρα της παιδικής μου ηλικίας. Αφήγηση, με τις λέξεις των σαράντα έναν μου χρόνων, όλων όσων αντίκρισαν τα μάτια μου στην ηλικία των τεσσάρων, πέντε ετών.

ΤΟ ΚΕΦΑΛΙ ΤΟΥ ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ

Εδώ και είκοσι χρόνια επιστρέφω ξανά και ξανά σ’ εκείνη τη χρυσή εποχή της δικής μου αφύπνισης όταν, πιτσιρικάς ακόμα, τρύπωνα στους δεντρόκηπους για να κλέψω κανένα φρούτο. Εδώ και είκοσι χρόνια κρατάω ζωντανά τα όνειρά μου με κλεμμένα φρούτα, στον δεντρόκηπο της παιδικής μου ηλικίας. Στις αναμνήσεις μου, τα καλοκαίρια και οι μέρες αυτών των λίγων χρόνων έχουν κάτι το φαντασιακό.
   Ακούω αυτό το τραγουδάκι που βρίσκεται στα χείλη όλων των παιδιών της Ανατολίας, τραγούδι της άνοιξης και των ατελείωτων περιπάτων στους αγρούς:
    Κει μακριά είν’ ένα χωριό
    Το δικό μας το χωριό
    Κι αν δεν πηγαίνουμε, κι αν πια δεν επιστρέφουμε εκεί
    Είν’ το δικό μας το χωριό
Μελωδία επίμονη, που μου ξαναφέρνει στον νου την εικόνα και την ευωδιά ενός μαργαριταρένιου κλαδιού αμυγδαλιάς, ολάνθιστου, ένα δροσερό ανοιξιάτικο πρωινό. Η αμυγδαλιά, σύμβολο ζωής που αναδίδει στα κοιμητήρια ένα άρωμα οδύνης...
   Το χωριό αυτό, ορόσημο της παιδικής μου ηλικίας, ζωντανεύει μέσα στη μνήμη μου, αναπνέει μέσα στα βιβλία μου. Πολλά από τα πράγματα που με στοιχειώνουν χάθηκαν με τον καιρό. Το μεγάλο μας σπίτι και οι γεμάτοι ρωγμές τοίχοι του, που αποτελούσαν το σκηνικό της κάθε ημέρας μου αλλά και την οθόνη προβολής των παιχνιδιών μας με τις σκιές τις νύχτες, δεν είναι πλέον παρά ένας σωρός από ερείπια.
   Μπορεί να «πηγαίνει» εκεί κανείς χωρίς να «επιστρέφει». Εκεί κάτω πηγαίνω με την ηλικία που έχω. Ίδιος Γιλγαμές στην αναζήτηση της αθανασίας, θέλω κι εγώ στα μισά του δρόμου να γυρίσω προς τα πίσω, για να επιστρέψω στην πηγή και να πιω απ’ τ’ αθάνατο νερό.
   Με είχε πιάσει μια ζέση παιδική για Το έπος του Γιλγαμές, στη λυρική εκδοχή του διαπρεπούς ασσυρολόγου Ζαν Μποτέρο. Και ο λόγος; Ο Ευφράτης, ο πρώτος μεγάλος ποταμός που είδαν τα μάτια μου. Την εποχή εκείνη, οι υλοτομημένοι κορμοί των δέντρων προωθούνταν πλέοντας στο νερό από τα ορεινά χωριά ψηλά στα βουνά μέχρι τον Ευφράτη, όπου οι έμποροι ξυλείας τούς συγκέντρωναν με τους γάντζους τους, προτού τους στοιβάξουν σε ντάνες στην όχθη. Οι δασοκόμοι που τους κοίταγα να χωρομετρούν τα πλευρά των βουνών, δεν ήταν άραγε οι Γιλγαμές και οι Ενκίντου της σύγχρονης εποχής; Αφού σκοτώνουν τον Χουμπάμπα, τον φύλακα του δάσους, ο Γιλγαμές και ο Ενκίντου κόβουν τους ιερούς κέδρους και φτιάχνουν με τους κορμούς τους μια σχεδία που τους μεταφέρει, μέσω του Ευφράτη, στη γενέτειρά τους, την πόλη Ουρούκ. Στο ταξίδι της επιστροφής, ο Γιλγαμές κρατάει στα χέρια του, ως τρόπαιο, το κεφάλι του Χουμπάμπα.
   Εγώ πάλι, αυτό που κρατώ αυτήν τη στιγμή στα χέρια μου είναι το κεφάλι ενός θλιμμένου παιδιού....

Aπόσπασμα από το διήγημα του Murat Yalçın  που δημοσιεύεται στο αφιέρωμα του περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ στη σύγχρονη τουρκική λογοτεχνία.

O Moυράτ Γιαλτσίν (Murat Yalçın) γεννήθηκε το 1970 στην Κωνσταντινούπολη. Σπούδασε ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης. Από το 2000 διευθύνει την επιθεώρηση πολιτισμού Kitap-lik και τις εκδόσεις Yapi Kredi. Είναι πολλών μυθιστορημάτων.

Μτφρ. Καλλιόπη Παπαδάκη

Τρίτη, 13 Σεπτεμβρίου 2016

Un hommage à la Turquie. Eneken Revue Culturelle


Le nouveau numéro de la revue ΕΝΕΚΕΝ qui vient d’être publiée est un hommage à la Turquie. Vingt-deux auteurs et artistes photographes composent un tableau stupéfiant de notre pays voisin. Un regard de profundis vers le pays et la société qui nous est si proche et familière que parfois elle semble lointaine et différente. L’hommage a pu être réalisé grâce à l’émouvant engagement de tous les contributeurs et représente un cadeau aussi bien aux citoyens du pays voisin, éprouvés par la tempête des événements récents, qu’à nos concitoyens et démocrates et sensibilisés qui prennent conscience que ce qui arrive au pays voisin nous concerne directement. Nous y reviendrons avec plus de détails, cependant, nous ressentons le besoin de remercier tout particulièrement les traducteurs qui a fait preuve d’un dévouement impressionnant et d’un labeur exemplaire face à ce projet de traduction. Nous remercions spécialement donc : MYRTO FITZIOU, KALLIOPI PAPADAKI, KATERINA SPYROPOULOU, ANASTASIA GIANNAKOPOULOU, MARIA PAPADOPOULOU, MARIANTHIE PASCHOU, XANTHIPI KOUTOUFI, EVGENIA GRAMMATIKOPOULOU pour leur contribution si importante aux lecteurs d’ENEKEN, en Grèce et à l’étranger.
   Cette édition spéciale est illustrée d’œuvres des photographes majeurs de la Turquie : ARΙF EMRAH ORAK, DESISLAVA ŞENAY MARTINOVA, ELÇΙN ACUN, MERT ÇAĞIL TÜRKAY, KENAN ÖZCAN, MURAT HAN ER, SEÇKΙN TERCAN, DERYA KILIÇ que nous remercions tout particulièrement, ainsi que le commissaire de l’hommage photographique, Thanasis Raptis, photographe et Président du Centre Photographique de Thessalonique. L’édition comprend également la composition poétique bilingue de la militante et intellectuelle d’origine turque Arzu TOKER « Les filles du balcon ou J’ai l’honneur madame ! » - « Die Balkonmädchen oder Habe die Ehre, Madame! » traduite par l’éditrice et auteure Niki Eideneir. Niki Eideneier est née à Kilkis, a fait des études de Lettres à l’Université Aristote de Thessalonique, des études de master à Munich auprès du professeur Η. G. Beck, au département de Lettres Byzantines et Grecques modernes. Elle a travaillé au programme grec de la Radiophonie bavaroise pour les Grecs de la République fédérale d’Allemagne. Elle a été chargée, en tant que lectrice déléguée, l’enseignement de la langue et la littérature néo-hellénique à l’Université de Francfort. Avec l’aide de son époux, Hans Eideneier, professeur de Byzantinologie et de littérature grecque moderne à l’Université de Hambourg et actuellement professeur émérite, elle a créé en 1982 la maison d’édition « Romiosyni » pour la promotion de la littérature grecque moderne en milieu germanophone. Eideneier a déjà traduit en grec des œuvres de la littérature allemande contemporaine et de la littérature grecque contemporaine en allemand. Elle collabore régulièrement avec la revue ΕΝΕΚΕΝ.
    Des remerciements tout particuliers aux amis ΥÏĞIT BENER et RAGIP DURAN, parmi les personnalités intellectuelles les plus importantes de la Turquie moderne, dont l’œuvre et la vie constituent un hymne aux valeurs de la nature humaine, de l’amitié et de la solidarité. Enfin, des remerciements à madame Selda Arkan dont l’esprit, la politesse, le courage et la bonté sont un guide de vie.

EYLÜL’DE PİYASAYA ÇIKAN KÜLTÜR DERGİSİ ENEKEN TÜRKİYE ÖZEL SAYISI OLARAK YAYINLANDI



Bu sayıda, Türkiye’den 14 yazar ve 8 fotoğraf sanatçısı, komşu ülke hakkında şaşırtıcı bir tablo sunuyor. Derinlemesine bakışlar içeren metinler, bazen bizim ülkemize ve toplumumuza çok yakın, çok bildik, bazen de uzak ve farklı manzaralar sergiliyor.

Derginin tüm çalışanları ve diğer dostların etkili destekleri sayesinde doğan bu özel sayı, yakın geçmişte çalkantılı olaylar yaşayan komşu ülkenin yurttaşlarına da, bizim ülkemizin demokrat ve duyarlı yurttaşlarına da gönderilmiş bir armağan. Ayrıca unutmamalı ki, komşuda olup biten her şey bizi doğrudan ilgilendiriyor.

Çeviri ekibine özel olarak teşekkür etmem gerekir. Bu zor görevin altından başarıyla kalktılar: Mirto Fitziou, Kaliopi Papadaki, Katerina Spiropulu, Μaria Papadopulu, Marianthi Pasxu, Xanthipi Kutufi, Evgenia
Çevirmen arkadaşlarımız, Eneken’in Yunanistan’daki ve yurtdışındaki okurlarına cömert destekleri sayesinde katkıda bulundular.

Çocukluklarını anlatan Türkiyeli yazarların öykülerinde, değerli bir dokuma, bizi en yumuşak duygulara götürürken, masumiyetin kaderimizin yönlendiricisi olduğunu anlıyoruz.  

Bir anı kitabı gibi saklanacak bu özel sayıda yer alan Türkiyeli fotoğraf sanatçılarına da özel teşekkürler: Arif Emrah, Desislava  Şenay Martinova,  Elçin Acun, Mert  Çağıl Türkay, Kenan Özcan, Murat  Han Er, Seçkin Tercan, Derya Kılıç.
Fotoğraf sanatçısı ve Selanik Fotoğraf Merkezi Başkanı  Thanasis Raptis derginin bu fotoğraf dosyasının editörlüğünü üstlendi.
Bu özel sayı ile birlikte Yunanca-Almanca bir şiir eki yayınlıyoruz. Türkiye kökenli şair Arzu Toker, ’’Balkonun Kızları ya da Bu Onur Benim mi Hanımefendi?’’ adlı şiir derlemesini yazar-yayıncı Niki Eideneier çevirdi.

Bu sayıya katkıda bulunan iki arkadaşa, Yiğit Bener ve Ragıp Duran’a da özel teşekkürler. Modern Türkiye’nin bu iki şahsiyeti, eserleri ve hayatlarıyla, kendilerini insanlığa, dostluğa ve dayanışmaya adanmış dostlar.

Selda Alkan hanım da, yaklaşımları, nezaketi, cesareti ve iyiliği ile bu sayımıza yön verdi, Alkan’a da çok teşekkürler.

Τρίτη, 6 Σεπτεμβρίου 2016

Περιοδικό ΕΝΕΚΕΝ: αφιέρωμα στην Τουρκία



To νέο τεύχος του περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ που κυκλοφορεί σύντομα είναι εξολοκλήρου αφιερωμένο στην Τουρκία. Είκοσι δύο συγγραφείς και καλλιτέχνες φωτογράφοι συνθέτουν ένα συγκλονιστικό πίνακα της γειτονικής μας χώρας. Μια de profundis ματιά στη χώρα και την κοινωνία που την αισθανόμαστε τόσο οικεία και τόσο κοντινή και φορές φαντάζει μακρινή και διαφορετική. Το αφιέρωμα πραγματοποιήθηκε και την συγκινητική αφοσίωση όλων των συντελεστών του και αποτελεί ένα δώρο τόσο στους πολίτες της γειτονικής χώρας που δοκιμάζονται στην θύελλα των π΄ροσφατων γεγονότων όσο και στους δημικράτες και ευαισθητοποιημένους συμπολίτες μας που αντιλαμβάνονται πως ότι συμβαίνει στον γείτονα μας αφορά άμεσα. Θα επανέλθουμε με περισσότερα ωστόσο νιώθουμε την ανάγκη να ευχαριστήσουμε ιδιαίτερα την μεταφραστική ομάδα που ανέλαβε με εντυπωσιακή αφοσίωση και υποδειγματικό μόχθο το μεταφραστικό εγχείρημα. Ιδιαίτερες ευχαριστίες λοιπόν στις κυρίες: MΥΡΤΩ ΦΙΤΖΙΟΥ, ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΠΑΠΑΔΑΚΗ, ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, ΜΑΡΙΑΝΘΗ ΠΑΣΧΟΥ, ΞΑΝΘΙΠΗ ΚΟΥΤΟΥΦΗ, ΕΥΓΕΝΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΥ για την σπουδαία προσφορά τους στους αναγνώστες του ΕΝΕΚΕΝ, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. 
Τη συλλεκτική αυτή έκδοση κοσμούν έργα των πολύ σημαντικών Τούρκων φωτογράφων, ARΙF EMRAH ORAK, DESISLAVA ŞENAY MARTINOVA, ELÇΙN ACUN, MERT ÇAĞIL TÜRKAY, KENAN ÖZCAN, MURAT HAN ER, SEÇKΙN TERCAN, DERYA KILIÇ τους οποίους ευχαριστούμε ιδιαίτερα, καθώς και τον επιμελητή του φωτογραφικού αφιερώματος Θανάση Ράπτη φωτογράφο και Προέδρου του Φωτογραφικού Κέντρου Θεσσαλονίκης. Επίσης την έκδοση συνοδεύει η δίγλωση ποιητική σύνθεση της τουρκικής καταγωγής αγωνίστριας και διανοούμενης Arzu TOKER Τα κορίτσια του μπαλκονιού ή Έχω την τιμή, κυρία!-Die Balkonmädchen oder 
Habe die Ehre, Madame! σε μετάφραση της εκδότριας και συγγραφέως Νίκης Eideneir. Η Niki Eideneier γεννήθηκε στο Κιλκίς σπούδασε Ελληνική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Μόναχο κοντά στον καθηγητή Η. G. Beck, στον κλάδο Βυζαντινή και Νεοελληνική Φιλολογία. Εργάστηκε στο ελληνικό πρόγραμμα της Ραδιοφωνίας της Βαυαρίας για τους Έλληνες της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Ανέλαβε ως εντεταλμένη λεκτόρισσα για νεοελληνική γλώσσα και λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Φραγκφούρτης. Με τη βοήθεια του συζύγου της, καθηγητή της Βυζαντινολογίας και Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου και σήμερα ομότιμου καθηγητή Hans Eideneier, ίδρυσε το 1982 τον εκδοτικό οίκο "Ρωμιοσύνη" για τη διάδοση της νεοελληνικής λογοτεχνίας στον γερμανόφωνο χώρο. Η Eideneier έχει μεταφράσει έργα της σύγχρονης γερμανικής λογοτεχνίας στα ελληνικά και της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας στα γερμανικά. Διατηρεί τακτική συνεργασία με το περιοδικό ΕΝΕΚΕΝ.
Iδιαίτερες επίσης ευχαριστίες στους φίλους ΥÏĞIT BENER και RAGIP DURAN από στις σημαντικότερες πνευματικές προσωπικότητες της σύγχρονης Τουρκίας το έργο και η ζωή των οποίων αποτελεί ύμνο στις αξίες του ανθρωπισμού, της φιλίας και της αλληλεγγύης. Τέλος ιδιαίτερες ευχαριστίες στην κυρία Selda Arkan το πνεύμα, η ευγένεια και καλοσύνη της οποίας αποτελούν οδηγό ζωής.

Τρίτη, 5 Ιουλίου 2016

Γιώργος Θ. Γιαννόπουλος – Λόγια θανάτου και αγάπης. Πωλίνα Γουρδέα

«Κάθε λέξη μια μαχαιριά στο στόμα»

 Μια καλαίσθητη ποιητική συλλογή είναι το αποτέλεσμα λυτών δεσμών εξαίσιων αισθητηριακών εντυπώσεων. Υπό τον τίτλο Λόγια Θανάτου και Αγάπης (εκδ. ΕΝΕΚΕΝ, 2015) ο Γιώργος Θ. Γιαννόπουλος αποδεικνύει περίτρανα πως η ποίηση θέλει σάρκα και αίμα για να γίνει ουσιαστική. Η ποιητική του συλλογή εμπεριέχει περίτεχνη γλώσσα, φιλοσοφικό στοχασμό και διανοητική επεξεργασία αισθημάτων που πρώτα συνέλαβε η καρδιά.
Της Πωλίνας Γουρδέα 
Ολιγογράφος ποιητής ο ίδιος, αυτή είναι η τρίτη του συλλογή, μας μιλά για τον έρωτα και το θάνατο βάζοντας στο στόμα μας λέξεις που σηματοδοτούν μια πρωτόγνωρη ελευθερία. Την ελευθερία που χαρίζεται σε όσους γράφουν για να δηλώσουν ό,τι τους έχει συγκλονίσει.
«Κάθε λέξη μια μαχαιριά/ στο στόμα/ κάθε λέξη το βλέμμα/ το άγγιγμα/ κι η παρουσία του νεκρού// κάθε λέξη το βλέμμα/ της αγάπης/ η αγκαλιά του κόσμου/ κάθε λέξη μια υπόσχεση/ στον πόνο/ στο άφατο (Λόγια θανάτου και αγάπης, σελ. 32-33)
Ο τίτλος της συλλογής αναφέρεται στο δίπολο έρωτας – θάνατος που διατρέχει όλη τη λογοτεχνική παράδοση από τις απαρχές της μέχρι σήμερα. Ο Γιαννόπουλοςεπέλεξε το δίπολο αυτό ως μια ορισμένη έκφανση του κόσμου και αποφάσισε να μιλήσει με τα ποιήματά του σε αναγνώστες που αντιλαμβάνονται την ποίηση ως πάθος. Έτσι, η συλλογή αυτή περιλαμβάνει εντός της και την εικόνα του αναγνώστη για τον οποίο προορίζεται.
Βρήκα τα χέρια σου/ βρήκα το κορμί σου/ βρήκα τα μάτια σου/ κι αυτή τη μυρουδιά/ που πάντα χάνω (Η τρυφερότητα του σημαίνοντος, σελ. 64)
Μέσα στη συλλογή αυτή ο Γιαννόπουλος έχει κατορθώσει να εναποθέσει μια πραγματικότητα εξίσου ισχυρή με αυτή του ερωτικού βιώματος. Κάθε φορά που διαβάζεται ένα ποίημα, μυρωδιές και αισθήσεις ξυπνούν για να μας θυμίσουν πως τίποτε δεν έχει ξεχαστεί. Είναι όλα εκεί, όλα όσα θέλουμε να θαφτούν και δεν μας κάνουν τη χάρη. Έρχονται στην επιφάνεια ξανά με τη γεύση των λέξεων στο στόμα. Ασυγχώρητη πράξη, αλλά άκρως ποιητική.
Άκου μόνο,/ νιώσε/ το τρέμουλο/ στα λιγνά σου χέρια// θυμίσου το ρίγος/ που μας έκανε/ ένα (Σιωπή, σελ. 42)
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αρχική αιτία ενός ποιήματος είναι η συγκίνηση, ή καλύτερα, το πάθος. Ο ποιητής που κατορθώνει να μεταγγίσει σε κάθε στίχο τα πάθη του τα χαρίζει στις λέξεις, οι λέξεις του διαποτίζονται μ’ αυτά και τότε γίνονται κάτι άλλο από απλές αναφορές. Γίνονται πουλιά, υπερβαίνουν το αίσθημα που τις προκάλεσε και ξεχειλίζουν από παντού.
Τι είναι η αγάπη; // Χαλάσματα/ κόκκος/ ανήκεστος/ το μέτωπό σου/ στην καρδιά μου// Πουλί/ που ξεδιψά/ στα χέρια σου (Τι είναι η αγάπη; σελ. 44)
Η συλλογή εμπεριέχει ζωγραφικά σχέδια της εικαστικού Βίλλυς Γούσιου που συνοδεύουν τα ποιήματα και αναδεικνύουν το ποιητικό υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένα. Τα είκοσι εννέα ποιήματα της συλλογής του Γιώργου Θ. Γιαννόπουλου αποτελούν ένα σώμα μαχητικό, εμβριθές και ταυτόχρονα πνευματικό. Μια επαναστατική πράξη που ταράζει τις αισθήσεις μας, μια ποιητική πράξη σε βάθος.

Η μικροαστική ασέβεια προς τον κοινωνικό μόχθο. Toυ Όμηρου Ταχμαζίδη




Η κεντρική δημοτική βιβλιοθήκη της Θεσσαλονίκης είναι κλειστή από τον Δεκέμβριο του 2015, λόγω… εργασιών. Στην αρχή ανακοινώθηκε ότι το κτίριο θα παραμείνει κλειστό για έναν μήνα, ώσπου να τελειώσουν τα συνεργεία τη δουλειά τους, στη συνέχεια δηλώθηκε ότι οι εργασίες θα συνεχισθούν για κάποιο διάστημα ακόμη, προφανώς μέχρι την Άνοιξη, μετά παύσαμε και εμείς να ρωτάμε και να ενδιαφερόμαστε, απλώς περιοριζόμασταν σε μια ματιά στο εξωτερικό του κτιρίου με την οποία διαπιστώναμε ότι οι “εργασίες συνεχίζονται” από τις σκαλωσιές που έζωναν το κτίσμα στην πρόσοψή του και από την ακαταστασία που επικρατούσε στο ισόγειο.
Η δημοτική βιβλιοθήκη είναι το πρώτο κριτήριο για την αξιολόγηση μιας πόλης και πρέπει να θεωρείται ο ασφαλέστερος δείκτης για τα μορφωτικά χαρακτηριστικά των κατοίκων της. Σε άρθρο στην εφημερίδα του ΣιδηροκάστρουΨίθυροι της Σιντικής” (Μάρτιος 2016) με τον τίτλο “Η βιβλιοθήκη ως παράγων ανθοφορίας μιας πόλης”, διατύπωσαμε μια σειρά σκέψεις για το ρόλο της βιβλιοθήκης σε μια επαρχιακή πόλη σε συνάρτηση με τον πολιτισμό της καθημερινότητάς της, όπου σε κάποιο σημείο καταλήγαμε και στο ακόλουθο συμπέρασμα: “Οι κάτοικοι μιας πόλης, χωρίς καταλλήλως εξοπλισμένη βιβλιοθήκη, δε δικαιούνται να ομιλούν για μόρφωση: προφανώς με αυτό το αυστηρό κριτήριο αποκλείονται οι περισσότερες πόλεις της χώρας. Αυτή την πικρή αλήθεια θα πρέπει να την αντιμετωπίσουμε με ψυχραιμία και την απαραίτητη διάθεση αυτοκριτικής: όλοι μας!
Και το ερώτημα επανέρχεται και τίθεται αμείλικτα: “έχουμε τη βιβλιοθήκη που μας αξίζει”; Τόσους μήνες και “δεν κινήθηκε φύλλο” στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Δεν υπήρξε ένα άρθρο σε τοπικές εφημερίδες, παρότι η δημοτική βιβλιοθήκη διαθέτει αρχείο εφημερίδων της πόλης και το οποίο καλό θα ήταν, που και που, να το χρησιμοποιούν οι δημοσιογράφοι για να αντιλαμβάνονται την “ιστορικότητα”  κάποιων ειδήσεων. Δεν έγινε καμία αναφορά στα ραδιοτηλεοπτικά μέσα, δεν υπήρξε καμία κίνηση από ομάδες “αναγνωστών”, δεν υπήρξε καμία αντίδραση από κάποια “Κίνηση Φίλων της Βιβλιοθήκης” ή κάποιων έστω οξύθυμων περαστικών, για τις σκαλωσιές που κλείνουν τόσους μήνες το πεζοδρόμιο της οδού Εθνικής Αμύνης και τους εμποδίζουν να κατέβουν το δρόμο, μιας “Πρωτοβουλίας Πολιτών”, η οποία θα ξεσήκωνε τους περίοικους κατά της χρονοβόρου “πρακτικής  του μερεμετιού”…
Αντί να έχουμε, λοιπόν, κάποιο ξέσπασμα οργής, μια διαμαρτυρία, για αυτό που συμβαίνει με την βιβλιοθήκη της Θεσσαλονίκης, διαβάσαμε στον τύπο, ότι κάποιοι θερμόαιμοι επαναστάτες νέοι, βανδάλισαν το Γαλλικό Ινστιτούτο, ένα σημαντικό από αρχιτεκτονικής σκοπιάς κτίριο, έριξαν χρώματα, έσπασαν τζάμια, νομίζοντας ότι έτσι πληρούν το διεθνιστικό ή όποιο άλλο καθήκον τους – εννοείται συμφώνως προς τις μικροαστικές αντιλήψεις τους περί αλληλεγγύης…  Και στις δύο περιπτώσεις παρουσιάζεται η ίδια εχθρότητα και αδιαφορία προς το βάθος των πραγμάτων από μια κοινωνική συνείδηση με σαφείς μικροαστικές ιδεολογικές επιρροές. Η ανυπαρξία αντιδράσεων για τον ουσιαστικό αποκλεισμό του αναγνωστικού κοινού από τη δημοτική βιβλιοθήκη – που ακούστηκε να κλείνει μια βιβλιοθήκη για επτά-οκτώ μήνες και να μην υπάρχει αδυναμία πρόσβασης στο υλικό της – βασίζεται στην ίδια ακριβώς ρηχότητα των εξεγερμένων που στοχοποίησαν ένα πνευματικό ίδρυμα, για να δηλώσουν την αντίθεσή τους προς όσα αυτοί θεωρούν ότι οφείλουν να υπερασπίσουν και να στηρίξουν.
Αλλά, για μια ακόμη φορά, ο βανδαλισμός εκδηλώνεται ως  αντίδραση μιας ασυλλόγιστης και νωθρής διάνοιας, αποδεικνύεται ρηχός ως προς τις επινοήσεις του και αντιδραστικός ως προς το περιεχόμενό του – και αυτό διότι αγνοεί τη σημασία του σεβασμού προς τις βαθύτερες συνάφειες που συνέχουν τον κόσμο μας. Η μικροαστική αδιαφορία και απουσία μέριμνας για τη δημοτική βιβλιοθήκη διασταυρώθηκε με άκρως συμβολικό τρόπο με τη μικροαστική συνείδηση που στοχοποιεί ένα πολιτιστικό ίδρυμα και τη βιβλιοθήκη του: η εγκληματική αδιαφορία και το επιτηδευμένο ενδιαφέρον αλληλεγγύης αποδεικνύονται ως όψεις του ιδίου νομίσματος – εκείνου της μικροαστικής ασέβειας προς τα πράγματα και τον ανθρώπινο μόχθο. Οι κανόνες του σημειολογικού ανταρτοπολέμου, για παράδειγμα, θα πρόκριναν αντί του πετροπολέμου – κατά την περίοδο του  Μεσοπολέμου στη διάρκεια των επιθέσεων εναντίον των εβραϊκών πληθυσμών  της Θεσσαλονίκης ο λιθοβολισμός οικιών Ισραηλιτών ήταν προσφιλής πρακτική των φασιστών – την ανάγνωση ποιημάτων στο χώρο του κτιρίου σε ελληνική και γαλλική γλώσσα ή ένα sit in διαρκείας με κάποιο ευφυές περιεχόμενο. Ο πετροπόλεμος, αυτή η πρωτογενής μορφή βαλλιστικής, είναι μια πρακτική για να κρατάμε τον αντίπαλο σε απόσταση: ποια τύχη μπορεί να έχει μια υποκειμενικότητα που επιχειρεί να κρατήσει με συμβολικό τρόπο μια βιβλιοθήκη σε απόσταση; Τι φοβάται αυτός που λιθοβολεί μια βιβλιοθήκη;  
Το κενό της αδιαφορίας για την κατάσταση που βρίσκεται η δημοτική βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης από τους πολίτες της πόλης και η έλλειψη φαντασίας στην επίθεση εναντίον ενός πολιτιστικού ιδρύματος, από τους αυθυπνωτισμένους ακτιβιστές, καταδεικνύουν ότι ο μυωπικός μικροαστισμός φθείρει αδιάλειπτα το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας και έχει παραλύσει κάθε ίχνος αντίδρασης στη διαρκή κατάπτωση της κοινωνικής συνείδησης. Η αδιαφορία για την κλειστή βιβλιοθήκη και ο βανδαλισμός του πολιτιστικού ιδρύματος είναι ασέβεια προς τον κοινωνικό μόχθο. Είναι χαρακτηριστικό ότι κανένα από τα δύο γεγονότα δεν έχει γίνει αντικείμενο δημόσιας συζήτησης. Αυτά φαίνεται να έχουν πολτοποιηθεί μέσα στη ροή της καθημερινότητας, έχουν απωθηθεί και θα μας κλείνουν, σε κάθε ευκαιρία, πονηρά το μάτι  ως εν δυνάμει πρώτη ύλη ενεργοποίησης της βίας στην όποια πιθανή μελλοντική φασιστική εκτροπή. Ως γνωστόν οι φασίστες δεν ορέγονται μόνον αίμα, αλλά καταστρέφουν τα μνημεία του γραπτού λόγου και εκσταζιάζονται με το κάψιμο βιβλίων…
Αυτά από μια πρόχειρη επισκόπηση των ψιλών γραμμάτων του “εγχειριδίου χρήσης και ερμηνείας της μικροαστικής ελληνικής καθημερινότητας”…


* Ο Όμηρος Ταχμαζίδης είναι ιστορικός, συγγραφέας.